Czarnuszka siewna Nigella sativa todelikatna roślina jednoroczna o białych lub niebieskich kwiatach z rodziny jaskrowatych Ranuncullaceae. Roślina ta uprawiana jest na terenach suchych w subtropikalnych i umiarkowanych strefach Eurazji i północnej Afryki oraz w południowych rejonach Polski. Jako roślinę leczniczą najwięcej czarnuszki stosuje się w krajach arabskich, w Bułgarii, Turcji i Indiach.
Olej
z nasion czarnuszki otrzymywany jest w procesie pierwszego tłoczenia na zimno. Ma on
barwę miodową do ciemnobrązowej oraz lekko gorzkawy smak i intensywnie korzenny
zapach.
Skład oleju to: 85% nienasyconych kwasów tłuszczowych, olejek
eteryczny,
(którego głównym, aktywnym składnikiem jest tymochinon)
zawiera także białko,
alkaloidy, flawonoidy, saponiny.
Nienasycone
kwasy tłuszczowe
|
linolowy,
oleinowy, α-linolenowy, kwas eikozadienowy, oleomirystynowy oleopalmitynowy,
margarynowy, margaroolienowy
|
Nasycone
kwasy tłuszczowe
|
palmitynowy,
mirystynowy, stearynowy, arachidowy, behenowy, lignocerynowy
|
alkaloidy
|
alkaloidy diterpenowe: nigellamina
alkaloidy
izochinolinowe: nigellina, nigelliminę
alkaloidy indazolowe: nigellidynę, nigellicynę
|
Olejek
eteryczny
|
tymochinon,
tymohydrochinon, ditymochinon Trans-anetol, limonen,
p-cymen, karwon,
α-pinen,
karwakrol, tymol, 4-terpineol, nigellon
|
fosfolipidy
|
fosfatydylocholina, fosfatydyloetanoloamina, fosfatydyloseryna, fosfatydyloinozytol
|
fitosterole
|
β-sitosterol, α-spinasterol, stigmasterol, kampesterol, stigma-7-en-3-β-ol, cholesterol, kampestanol, Δ7-stigmasterol, Δ5-avenasterol,
Δ7-avenasterol i cykloartenol
|
Glikozydy
flawinowe
|
3-O-(6-feruloiloglukopiranozylo)(1→2)-O-galaktopiranozylo-(1→2)-O-glukopiranozyd kwercetyny oraz 3-O-glukopiranozylo-(1→2)-O-galaktopiranozylo-(1→2)-glukopiranozydy
kwercetyny i kemferolu
|
proteiny
|
fenyloalanina,
izoleucyna, leucyna, lizyna, metionina, treonina, tryptofan, walina
|
saponiny
|
melantyna,
hederakozyd C i hederagenina
|
W
nasionach czarnuszki obecne są także: melanina; węglowodany (około 32%),
karoten, witaminy B1 i B6, związki mineralne m.in. Ca, Mg, Fe, Na, K, Se i Zn.
Olej
jest bardzo stabilny i może być przechowywany przez dłuższy czas.
Jej
lecznicze właściwości zostały udowodnione w wielu badaniach naukowych na całym
świecie. Okazało się, że czarnuszka ma działanie
przeciwcukrzycowe.
Mechanizm
tego działania opiera się na zdolności antyoksydacyjnej składników
występujących w oleju z nasion czarnuszki a polega na wzroście aktywności
enzymów antyoksydacyjnych trzustki: peroksydazy glutationowej, dysmutazy
ponadtlenkowej i katalazy.
Działanie
przeciwcukrzycowe czrnuszki siewnej to min.:
·
Odnawianie się i podziały komórek beta-trzustki, które są
odpowiedzialne za syntezę insuliny
·
Usprawnianie przemian glukozy
·
Zwiększanie wydzielana insuliny
·
Zmniejszenie wchłaniania glukozy z jelita cienkiego
·
Spadek syntezy glukozy
·
Normalizacja poziomu glukozy we krwi
·
Zwiększanie zawartości glikogenu w wątrobie i wydzielania
insuliny przez komórki β-trzustki
Nasiona
z Nigella sativa okazały się
skuteczne w łagodzeniu cukrzycowej osteopenii (początek osteoporozy),
będącej jedną z komplikacji w przebiegu cukrzycy.
Olej z nasion czarnuszki wykazuje
działanie przeciwnowotworowe. Może wspomagać leczenie czerniaka,
chłoniaka oraz nowotworów: wątroby, trzustki, szyjki macicy, piersi, kości,
żołądka, gruczołu krokowego, okrężnicy, mózgu. Mechanizm działanie
antynowotworowego polega na eliminowaniu komórek nowotworowych, hamowaniu
angiogenezy (powstawaniu naczyń krwionośnych w obrębie nowotworu), pobudzaniu
czynności limfocytów oraz makrofagów (komórek układu immunologicznego), stymulacji
syntezy cytokin: głównie interleukin, TNF-α oraz interferonu a także
immunoglobulin skierowanych przeciwko antygenom rakowym (białka biorące udział
w odpowiedzi immunologicznej) oraz na działaniu przeciwutleniającym.
Nigella sativa zapobiega uszkodzeniom wywołanym naświetlaniem
promieniowaniem jonizującym w radioterapii.
Składniki
oleju z nasion czarnuszki chronią wątrobę i nerki przed działaniem
różnych toksyn a także wykazują działanie przeciwzapalne. Olej oraz wyciąg z Nigella sativa łagodzą uszkodzenia
nerek poprzez: działanie antyoksydacyjne, obniżanie poziomu
mocznika, trójglicerydów i cholesterolu całkowitego, znoszą również proteinurię
i albuminurię. Poza tym olej z nasion czarnuszki zwiększa diurezę (wydalanie
moczu), oczyszcza organizm oraz przywraca prawidłowy poziom markerów
stresu oksydacyjnego. Powoduje także wzrost aktywności enzymów przeciwutleniających,
co sprzyja również ochronie wątroby. Wpływa także na poprawę profilu
lipidowego, aktywności enzymów wątrobowych (transaminaz, fosfatazy zasadowej)
oraz bilirubiny a także zapobiega zwłóknieniu wątroby.
Wykazuje
działanie przeciwzapalne. Działanie przeciwzapalne oleju z Nigella sativa było porównywalne z
aktywnością aspiryny w dawce 100 mg/kg.
Czrnuszka
siewna
przeciwdziała odbieraniu przez organizm bodźców bólowych, czyli wykazuje działanie
przeciwbólowe. Następowało to przypuszczalnie poprzez bezpośrednią
stymulację receptorów opioidowych zlokalizowanych w centralnym systemie
nerwowym lub inhibicję (opóźnianie reakcji chemicznej) prozapalnych
prostaglandyn. Olejek eteryczny hamował także czynność skurczową mięśni
gładkich macicy, kurczliwość mięśni tchawicy i jelit.
Olejek
z czarnuszki siewnej działa także antybakteryjnie i przeciwwirusowo.
Hamuje wzrost około 37 drobnoustrojów pasożytujących w jelitach głównie
np: Shigella dysenteriae, Shigella flexneri, Shigella sonnei, Shigella
boydii. Wyciąg eterowy z nasion oraz tymochinon (główny składnik
olejku eterycznego) wykazują silne właściwości przeciwgrzybicze (np.
przeciwko Candida albicans). Obserwowano również wzrost poziomu γ-interferonu, limfocytów pomocniczych T oraz liczby makrofagów
(komórek i substancji biorących udział w odpowiedzi immunologicznej).
Olejek
eteryczny
w rozcieńczeniu 1: 100 wykazywał także działanie przeciwtasiemcowe u
dzieci chorujących na tasiemczycę. Olejek z czarnuszki oraz tymochinon okazały
się skuteczne również w przypadku zakażenia przywrą Schistosoma mansoni wpływając na poprawę funkcji wątroby i systemu
immunologicznego.
![]() |
ZAPRASZAMY NA ZAKUPY |
Czarnuszka
siewna może być także skuteczna w terapii schorzeń przebiegających na podłożu alergicznym
oraz autoagresji autoimmunologicznej
np.: astmy, kataru, dermatoz (wysypek, łuszczycy, alergicznego zapalenia skóry).
Wykazano, że spożywanie przez astmatyków wyciągu z nasion czarnuszki znacząco
zmniejsza nasilenie objawów i częstotliwość ataków choroby. Stosowanie
czarnuszki jest pomocne także w łagodzeniu dolegliwości alergicznych – kataru
alergicznego i egzem. Dzięki wysokiej zawartości wielonienasyconych kwasów
tłuszczowych, właściwościom przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym, działa antyosteoporotycznie, czyli zwiększa
gęstość mineralną kości. Czarnuszka siewna działa korzystnie również na ośrodkowy układ nerwowy. Jej długotrwałe
stosowanie wywołuje zwiększenie ilości 5 – hydroksytryptaminy i poprawia
samopoczucie, usprawnia procesy myślenia, zapamiętywania oraz uczenia się, może
także spowalniać proces rozwoju choroby Alzheimera. Rozważa się także
stosowanie jej w celu łagodzenia objawów epilepsji.
Tymochinon
i olej z Nigella sativa chronią przed
miażdżycą tętnic wieńcowych, mózgowych i obwodowej choroby naczyniowej. Wpływają
na obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, wzrost obniżonego poziomu krwinek
czerwonych i białych, objętości krwinek czerwonych w hematokrycie (parametr w
morfologii krwi) i odsetka neutrofilów (jeden z rodzajów krwinek białych).
Z
przeprowadzonych badań ostrej i przewlekłej toksyczności oleju z czarnuszki
wynika, że
jego stosowanie jest bezpieczne dla wątroby.
Literatura:
1. Dorota Mańkowska, Wiesława Bylka Nigella sativa L. – Związki czynne, aktywność biologiczna Herba Polonica 2009, 55, 1: 109-125
2. B. H. Ali , Gerald Blunden Pharmacological and Toxicological
Properties of Nigella sativa
Phytother.
Res.17, 299–305 (2003)
3. Salma
Cheikh-Rouhou, Souhail Besbes, Basma Hentati, Christophe Blecker,
Claude Deroanne, Hamadi Attia Nigella sativa L.: Chemical
composition and physicochemical characteristics of lipid fraction Food
Chemistry 101 (2007) 673–681
4. Mehmet Kanter, Omer Coskun, Ahmet Korkmaz, Sukru Oter
Effects of Nigella sativa on
Oxidative Stress and -Cell Damage in
Streptozotocin-Induced Diabetic RatsTHE ANATOMICAL RECORD PART A 279A:685–691 (2004)
5.M. Burits and F. BucarAntioxidant Activity of Nigella sativa Essential Oil Phytother.
Res. 14, 323–328 (2000)
7. Henryk Różański Medycyna dawna i współczesna http://rozanski.li/?p=250
Oj z czarnuszki jest genialny ;) Jak dla mnie najlepiej sprawdza się w przeziębieniu i grypie :)
OdpowiedzUsuńNie sądziłam, że czarnuszka ma w sobie tyle dobrego. Od dzisiaj będę dodawała ją do wielu potraw. Jest bardzo zdrowa i ma w sobie mnóstwo wartościowych składników.
OdpowiedzUsuń